Hộ kinh doanh doanh thu đến 10 tỷ đồng có thể được chọn cách tính thuế ngay năm 2026

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó nổi bật là cơ chế linh hoạt cho phép các đơn vị kinh doanh có doanh thu hàng năm từ 10 tỷ đồng trở xuống được tự chọn phương thức khai nộp thuế, thay vì bị đóng khung vào một mô hình duy nhất.

Tự chọn nộp theo doanh thu hay hạch toán lợi nhuận

Theo nội dung soạn thảo, các cơ sở kinh doanh quy mô dưới 10 tỷ đồng/năm sẽ có hai hướng thực hiện nghĩa vụ thuế:

• Tính trực tiếp theo tỷ lệ doanh thu: Số thuế phải nộp căn cứ thẳng trên tổng tiền bán hàng hóa, dịch vụ theo tỷ lệ quy định cho từng ngành nghề.

• Tính trên thu nhập ròng (lợi nhuận): Xác định sau khi lấy tổng doanh thu trừ đi toàn bộ chi phí hợp lý, hợp lệ có đầy đủ hóa đơn, chứng từ.

Cơ quan soạn thảo kỳ vọng nếu được Quốc hội bấm nút thông qua tại kỳ họp tháng 10/2026, quy định này có thể triển khai ngay cho kỳ tính thuế năm 2026, như chia sẻ từ đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể.

Tháo gỡ gánh nặng sổ sách cho khu vực kinh doanh nhỏ

Mục tiêu lớn nhất của việc mở rộng ngưỡng áp dụng phương pháp tỷ lệ doanh thu lên mức 10 tỷ đồng là cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ thủ tục cho các cơ sở kinh doanh quy mô nhỏ.

Trên thực tế, phần lớn các cửa hàng, hộ gia đình kinh doanh vận hành với nhân lực mỏng — chủ cơ sở vừa trực tiếp buôn bán vừa phải kiêm nhiệm quản lý. Nếu bắt buộc xác định thuế theo lợi nhuận, họ đối mặt với trở ngại lớn về việc thu thập chứng từ đầu vào hợp lệ và ghi chép sổ sách kế toán phức tạp.

Đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng đồng tình với hướng đi này, cho rằng việc bóc tách từng khoản chi phí để ra thu nhập chịu thuế là rào cản không nhỏ đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, trong khi nộp thuế trực tiếp trên doanh thu lại minh bạch và dễ thực hiện hơn nhiều.

Bao phủ gần như toàn bộ mạng lưới hộ kinh doanh cả nước

Theo thống kê từ Bộ Tài chính:

• Hộ kinh doanh: Có khoảng 2,69 triệu hộ đạt doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm, tương đương 99,98% tổng số hộ trên toàn quốc.

• Doanh nghiệp: Nhóm dưới 10 tỷ đồng chiếm hơn 865.000 đơn vị, tương đương 81,1% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động.

Việc lấy mốc 10 tỷ đồng đồng nghĩa chính sách mới sẽ bao quát gần như trọn vẹn khu vực kinh tế cá thể và đại đa số doanh nghiệp siêu nhỏ tại Việt Nam.

Đòn bẩy khuyến khích “lên đời” doanh nghiệp

Song hành với cải cách thuế, dự thảo luật còn thiết kế hàng loạt cơ chế ưu đãi nhằm thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi mô hình thành doanh nghiệp:

• Miễn lệ phí thủ tục ban đầu: Miễn toàn bộ phí đăng ký thành lập lần đầu, phí công bố thông tin, phí cấp phép hoạt động và các chứng chỉ ngành nghề liên quan.

• Ưu đãi thuế TNDN: Đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong vòng 3 năm đầu cho các đơn vị chuyển đổi lên doanh nghiệp nhỏ và vừa.

• Đơn giản hóa kế toán: Từng bước xóa bỏ cơ chế thuế khoán, đưa vào áp dụng hệ thống chuẩn mực kế toán tinh giản để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn lực mở rộng quy mô.

Bối cảnh thị trường và quy định tạm thời hiện hành

Làn sóng khởi sự kinh doanh cá thể tiếp tục ghi nhận đà tăng trưởng mạnh. Số liệu 8 tháng đầu năm 2026 cho thấy có 771.129 hộ kinh doanh mới gia nhập thị trường (tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm trước), trong đó riêng tháng 8 đóng góp hơn 76.300 hộ. Nhóm ngành dịch vụ vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo (74,3%), tiếp theo là xây dựng và công nghiệp (24,7%).

Trong giai đoạn chờ dự luật chính thức được thông qua và có hiệu lực, ngành thuế hiện áp dụng cơ chế tạm nộp: người nộp thuế thực hiện trích nộp theo tỷ lệ doanh thu phát sinh từng tháng/quý tương ứng với ngành nghề hoạt động. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thu; việc xác định nghĩa vụ thuế cuối cùng vẫn dựa trên quyết toán năm theo luật định (nộp bù nếu thiếu hoặc khấu trừ/hoàn thuế nếu tạm nộp thừa).